دیدار با مراجع

Slideshow Image 1
Slideshow Image 2
Slideshow Image 3
Slideshow Image 4
Slideshow Image 5
Slideshow Image 6
سفینه البحار، بزرگترین فهرست بحارالأنوار پي دي اف چاپ پست الكترونيكي

چکیده

آنچه دراین پژوهش ذکر شده با عنوان سفينة البحار، بزرگترین فهرست بحار الأنوار گردآوری شده است. قبل از معرفی این اثر گرانقدر و مفید که متأسفانه کم تر از آن یادمی شود و این در حالی است که این اثر شامل بهترین گفتارها در فهرست وار ذکر و معرفی کردن بحارالأنوار است به ذکر انتقادها و پیشنهاداتی در آسیب شناسی و روش کنگره های برگزاری شده پرداختیم و آنچه در این در معرفی سفينة البحار گفتیم معرفی مختصری از این کتاب حدیثی روش و الگو گرفته از کتاب النهایه الاثیریه است. اثر سفينة البحار که در هشت جلد تدوین شده در واقع شناسنامه و فهرست کاملی از کتاب بحار الأنوار است که با وجود عظمت این اثر کمتر شاهد رجوع به این اثر در معرفی بحارالأنوار هستیم. پژوهش حاضر در معرفی این اثر کوشیده و به ذکر معرفی ابواب مطرح شده در سفينة البحار پرداخته که ترتیب عناوین به چه شکل است. امید است مورد نظر و استفاده پژوهشگرآن، محصلان و محققان قرار بگیرد.

پیشگفتار

بی شک زنده نگهداشتن یاد علما و دانشمندان باعث خواهد شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی معدود کنگره هایی در راستای تبیین ابعاد مختلف شخصیت های علمی و عرفانی و دانشمندان اسلامی تشکیل شده و در همین راستا مقالات و کتب فراوانی گردآوری شده است. اما به راستی تا چه اندازه مشکلات عمده علوم اسلامی در بعد از پایان این کنگره ها حل شده و محققان و محصلان پایه های علوم به مطلوب خود رسیده اند؟ مشکل عمدۀ بعد از اتمام شدن این کنگره ها عدم نهادی شدن علوم مربوطه در اهداف کنگره ها است و ملاک ها و ارزش هایی که برای آنها با نام یک دانشمند کنگره ای برپا شده و متأسفانه با وجود تأکیدات در بیانه های پایان کنگره ها ما شاهد فراموش اینهامی شدیم؛ لذا وجود یک دبیرخانۀ دائمی و شورایی شدن تحت یک مدیریت عام، می تواند تا حدود بسیار زیادی شاهد اجرایی شدن ملاک ها و ارزش های ایت کنگره ها گردد. تأکید بر دستاوردهای محققان، محصلان و پژوهشگران ارائه دهنده اثرهای پژوهش می تواند در مسیر شکل گیری و رشد اهداف کنگره های علمی، فلسفی، فقهی، علوم حدیث، عرفان، جامعه شناسی اسلامی و...

موفقیت آمیز باشد. این صحبت حاضر در شرایطی است که ما علمای خود را که در مسیر تعالی علوم اسلامی و ... کوشیده اند را حداقل با همین کنگره ها تعطیم کنید. اما در مقابل، گاهی پیش می آید که در جامعۀ اسلامی متفکران پر افتخار خود را فراموش می کنیم که در همین راستا متأسفانه خیلی از بزرگان فراموش شدند و این یک ضرر بزرگی است.

براستی از پس از پیروزی انقلاب و تنومند شدن بار دیگر شجرۀ مبارک اسلام تا به حال ما شاهد چند از چنین کنگره ها شده ایم؟ آیا ما حق علمای مجاهد و کوشیده که حیات مبارک خود را صرف بر ثمر شدن این شجره کرده را ادا نمودیم؟ جواب این سؤال قدر مسلم منفی است. باید برخی آقایان مسئول جوابگو باشند. بزرگترین خیانت به اسلام مهجورساختن علمای علوم اسلامی است چه زنده و چه میت.

فراموش کردن علما مسلماً خودباختگی است. خودباختگی که گمان می کنیم راه سعادت را در مغرب زمین خواهیم یافت. مسلماً فراموشی و به یاد بودن دو طریق مختلف است. دو طریقی که به سوی هر کدام که مایل شوی به طور یقین از دیگری دور خواهی شد. ما هر چقدر با شتاب و چشم بسته گرفتار غرقاب غرب شویم از اصول دور خواهیم شد و به عکس.

امید است با اتخاذ تدابیری تازه ما روز به روز شاهد گسترش زنده نگه داشتن علمای علوم اسلامی و ابعاد مختلف زندگی این بزرگان باشیم. بر همین اساس یکی از شخصیت های بزرگ اسلام که حق ایشان در جمهوری اسلامی ادا نشده شیخ عباس قمی است. شخصیتی که با تألیف کتبی در زمینۀ علم رجال، حدیث، تاریخ اسلام و ... خدمات بی شماری به اسلام کردند.زندگی این بزرگوار سر تا سر نور و تقوا بود و کسانی که از نزدیک با ایشان مصاحبت داشته اند می دانند که چه شخصیت عظیمی بوده اند.

این بزرگوار دارای تألیفاتی در علم رجال، که از جملۀ آنها الکنی و الألقاب در سه جلد، تحفة الأحباب، هدیةالأحباب و فوائد الرضوية؛ و در علوم حدیث سفينة البحار در هشت جلد، مفاتیح الجنان؛ و همچنین در زمینۀ تاریخ اسلام مؤلف کتاب منتهی الآمال می باشند.

سفينة البحار، بزرگترین فهرست بحارالأنوار

دوستان عزیز در این از پژوهش نبایست انتظار شنیدن مطالب جدید را داشته باشند، چونکه متأسفانه امروز روشی که در علوم اسلامی و تحقیقات آن اتخاذ شده به خصوص در همایش های آن و کنگره ها طوری عناوین را طراحی می کنند که محقق ناچاراً به ذکر برخی مطالب تکراری می پردازد و کم پیش می اید که مطالب جدید ذکر شود. اما در همایش های دیگر علوم این چنین نیست و عناوین نوآوری بکار می رود و از محقق نوآوری هم می خواهند.

آنچه در این اثر به ذکر آن خواهم پرداخت معرفی مختصری از کتاب حدیثی یا بهتر بگوئیم شناسنامه کتاب بحارالأنوار یعنی کتاب پژوهشی و بسیار فنی از نظر ایصال الی المطلوب بودن، سفينة البحار است که به منزله ی یک کشتی است که محقق را آرام به سر منزل مقصود اثر بزرگ و شگرف بحارالأنوار هدایت می کند.

سفينة البحار اثر جناب محقق بزرگ و ارجمند جناب شیخ عباس قمی معروف به محدّث قمی است که با زحمات بسیاری تألیف گردید.

وقتی به این کتاب رجوع می کنید و مطالب طبقه بندی شده آنرا ملاحظه می فرمائید متوجه می شوید که تألیف این هشت جد خیلی از وقت و زمان مبارک جناب محدّث قمی را صرف خود نموده و جای بحث فراوان دارد که به روش کتاب النهاية الأثیریه است. این اثر گرانبها دارای هشت جلد و از باب همزه شروع و به باب یاء ختم می شود. شیخ عباس قمی در بخش «مقدمة المؤلف» جلد اول این اثر می نویسید: «قلما استقر علی ذلک عزمی، و تمّ جزمی، اعتزلت عن مجالس الأخلاء و الأحباب ، و أقبلت علی تألیف هذا الکتاب، ففرّقت مطالب البحار، و ما هو المقصود لنا علی المواد، بطرز غریب و نهج سداد، ...، بالتزام الحرف الأول و الثانی من کل کلمه علی سیاق الحروف بالنهج المألوف، ... و سمیّته «سفينة بحار الأنوار و مدينة الحکم و الأثار». جناب محدّث قمی در این بخش به بیان روش تحقیق اث خود پرداخته و در ادامه مقدمه توضیحاتی می دهند و در بیان ارزش عالی این اثر می نویسد:

« فخذه سفينة نجاة مشحونة بذخائر السعادات، و و فلکا مزینا بالثمرات المنجية عن ظلم الجهالات ... » در شروع بعد از بیان مقدمۀ خود به ذکر دو مقدمه قبل از آغاز اصل مطالب پرداخته است. مقدمة الأولی با عنوان «الرموز التی وضعناها فی الکتاب» است و مقدمة الثانیه که در بخشی از آن می نویسد: «قد علمت أنی أذکر کثیراً ما فی صدر ما أنقله من البحار ...». جلد اول این اثر پس از ذکر دو مقدمه اول و دوم وارد بحث اصلی می شود. از باب همزه جلد اول این اثر پرارزش می توان به «فی الذکر آباء النبی» ، «آثار الذنب و المعاصی» ، « فیما جری علی رسول الله من الأذیه» ، «آداب الأکل و الطعام» ، «الأحکام المتعلقة بالأکل» ، «الأئمه و ما یتعلق بالإمام» ، «اوصاف المؤمنین» ، « ذکر آمنه بنت وهب» ، «کلام فی تأویل الروایات» اشاره کرد. در باب الباء هم به «البتريّة» اشاره کرده است. ایشان در این رابطه می نویسد: « البتريّة، بضم الموحّده: قسم من الزيدية یقولون انّ ابابکروعمرامامان ... و هم کالسليمانية إلاّ أنهم کفّروا عثمان و طلحه و عایشه.» همچنین در این باب به «فی المنصور الدوانیقی» ، «فی ذمّ البدعه» ، « فی وجوب البراءه من أعداء الله» ، «علامة البطن» ، «مبعث النبی» ، «تفسیر بقیه الله» و ... اشاره نمودند.

محدث قمی در همین جلد به باب التاء پرداخته که در همین باب هم به ذکر برخی مناسبت ها و فضایل مثل «فضل الیوم التاسع من ربیع الأول» ، «تاسوعا» یا در جای دیگر به «تثبیت فی الأمور» پرداخته است کهدر باب الثاء در جلد اول به آنها اشاره کرده است. در همین باب نیز می توان به «الثرید و مدحه» اشاره کرد. در باب جیم هم به ذکر مطالب فراوانی پرداخته و جلد اول این اثر به این باب ختم می شود.

جلد دوم سفينة البحار شامل دو باب الحاء و الخاء است. در باب الحاء به «حب الله» ، «فضل حب آل محمد» ، «حبس موسی بن جعفر» ، «الحجامة و فضلها» ، « الرأس و منافعها» و چندین مطلب دیگر؛ و در باب الخاء در همین جلد به ذکر «قلع علی باب خیبر» ، «المر بن ثرید الریاحی» ،«خزانة الإمام فی خاتمه»، «فی بالیمین»، «تصدق علی بالخاتم»، «السلام من الله علی خديجة»، «بدء خوارج»، «الخطب»، و بسیار مطالب بسیار مفید و عالی دیگر اشاره نموده است.

جلد سوم این اثر شامل چهار باب است که از باب الدال شروع و به باب الزاء ختم می شود. مهم ترین عناوین این چهار باب می توان به «الخصال التی جمعت فی أمیرالمؤمنین»، «خبر فی فضل فاطمه»، «أبواب الدعاء و فضله»، «ذکر بعض الأدعيه المعروفة»، «التحریص علی الأدب»، «ذبح»، «فی الاذکار و تسبیحات» ، «فی التسمیات الأربع»، «باب الذنوب و آثارها»، «الذنوب التی تعجّل عقوبتها»، «فی مدفن رأس الحسین»، «الرؤیا علی أربعة أقسام»، «الفرق بین الرؤیا و الرؤية»، «مرثية ام البنین للعباس»، «ما ورد فی صلة الرحم»، «الرزق و ما یتعلق به»، «الزکاة و ذم مانعها»، «وصية امیرالمؤمنین»، «زیارة الحسین و فضالها»، و ... اشاره کرد .

جلد چهارم آن شامل دو باب السین و الشین است. که دارای برخی عناوین «فی کراهية ردّ السائل»، «تسابیح المعصومین»، «سبعة یظلّهم إلا فی ظل عرشه»، «السجود و معناه»، «فضل المساجد و آدابها»، «الإسراف و ذمّه»، «آداب السفر»، «السفیانی»، «فی المسکرات»، «فی التحية و التسلیم»، «علاج السموم»، «أسماء الله الحسنی»، «حکم المشتبه بالحرام»، «شجاعة امیرالمؤمنین»، «الشیطان و الشیاطین»، «فی الشفاعة»، «فضل الشهداء»، «فی الشهور»، «دعا الصادق (ع) للشیعه» و چندین عنوان است.

جلد پنجم نیز دارای ابوابی است و آن شامل چهار باب می باشد. این جلد از باب الصاد آغاز شده و به الظاء ختم می شود. برخی از این عناوین «دعاء الصباح»، «الصبر و معناه»، «فی حسن المعاشرة و حسن الصحبة»، «الصحيفة التی کانت فیها أسامی الشيعة»، «الصداع و علاجه»، «الصمت و فضله»، «التضرع إلی الله»، «معنی (وجدک ضالاً)»، «الروایات فی إیمان أبی طالب و مدحه و ذکر فضائله (ع)»، «الضلام و ما یتعلق به»، «فی مظلومته امیر المؤمنین»، «علائم الظهور» را در خود گنجانده است. در پایان این جلد در ذکر علائم ظهور در تفسیر آیۀ «لیظهرهُ علی الدین کله» از امام صادق نقل می کند که فقال: و ما نزل تأویلها بعد و لاینزل تأویلها حتی یخرج القائم.

جلد ششم اثر شامل دو باب است که به ابواب العین و الغین پرداخته است. نیز این دو باب دارای عناوینی از قبیل «فی العباد و العبّاد»، «فی فضل العالم علی العابد»، «فی التّفکر»، «سیدنا العباس بن ابی طالب»، «عاشوراء»، «عرض الأعمال علیهم»، «معاشرة رسول الله و علی»، «تفسیر سورة (والعصر)»، «علامات الإمام»، «ذکر الحّجة»، «نزول رسول الله بغدیر خم»، «فضل غسل الجمعة»، «فی الغناء و ذمّ استماعه»، «فی الغيبة و ما یتعلق بها».

جلد هفتم هم به مانند سایر جلدهای دیگردارای ابوابی است که ابواب فاء، القاف، و الکاف و لام را در خود جای داده و مهم ترین عناوین این ابواب عبارتند از: «علم الفأل»، در معرفی این علم در جلد هفتم، ص 11 می نویسید: «أقول: قال فی (کشف الظنون) : علم الفأل و هو علم یعرف به بعض الحوادث الآتیه من جنس الکلام المسموع من الغیر أو بفتح المصحف أو کتب المشایخ کدیوان الحافظ و المثنوی و نحوهما ... و کان (علیه الصلاة و السلام) الفأل و ینهی عن الطیر.»،«النهی عن التفأل بالقرآن المجید»،«ذم الأفتاء بالرأی»، «دعاء الفرج»، «افتراق الأمه بعد النبی»، «فی فضل إمام المنتظر»، «القبلة و احکامها»، «فی علم علیّ بالقرآن»، «علاج الکبر»، «تفسیر (ربّنا امّتنا اثنتین)»، «اللهو و ما یتعلق به». در سفينة البحار ج 7، ص 466 مراد از این آیه:

(ربنا امتنا اثنتین) را به رجعت بصیر می کند و می نویسد: «أقول: قد تقدم فی «رجع» کلام السید المرتضی و المجلسی فی إثبات الرجعه و ما یتعلق بذلک.

و آخرین جلد این اثر جلد هشتم است که شامل ابواب میم، نون، الواو، هاء و یاء است. می توان به عناوین ذیل از همین ابواب اشاره کرد که عبارتند از: «خرافات المجوس»، «فی أن المجوس کان لهم نبی فقتلوه و کتاب احرقوه»، «حق المارّه»، «المال و ما یتعلق به»، «فی أن امیرالمؤمنین أجری عین ینبع و هو من أوقافه»، «معجزة الجواد(ع) فی نبقه»، «روایه (نحن الأنبیاء لانورث)»، «المهدی و نهی عن تسمیه»، «فی اخبار تعالی بالقائم».

کتاب سفینه البحار تألیف محدث قمی (قدس سره) با هدف پر نمودن شکاف وفاصله های موجود شده بین محصلان علوم اسلامی و بحار است. آنچه معمول است زمانی که انسان قصد کند وارد دریایی شود قبل از آن با تجهیزات کامل آمده؛ لذا سفینه جناب محدث تو را در بحار شیخ و علامه مجلسی یاری می دهد. پس بر تو ای محقق و محصل علوم اسلامی که بدون این کشتی پا در این دریای عمیق نگذاری. روش استفاده از کشتی را هم خود شیخ محدث تعلیم می دهد و می گوید: «فخذه سفينة نجاة مشحونه بذخائر السعادات، و دلیلاً یوقفک علی أدوية شافية، و یوردک إلی أعین صافیه، و یوصلک إلی الریاض نضرة، و حدائق خضرة، مزينة بأزهار کل علم و ثمار کل حکمة.»

جادر جنامی پور

آخرين ويرايش : پنجشنبه ، 11 آذر 1389 ، 03:23
 
Slideshow Image 1
Slideshow Image 2
Slideshow Image 3
  • 055.jpg
  • hazrate masoome (1).jpg
  • hazrate masoome (10).jpg
  • hazrate masoome (3).jpg
  • hazrate masoome (4).jpg
Designed By ICTDREAM.COM